ΕΙΔΙΚΟ ΑΦΙΕΡΩΜΑ
Featured_shutterstock_247865833

«Από Αύγουστο χειμώνα κι από Μάρτη καλοκαίρι», λέει μια λαϊκή παροιμία, πράγμα που σημαίνει ότι στη χώρα μας η έκθεση στον ήλιο αρχίζει από το Μάρτιο. Μπορεί ο ήλιος να αλλάζει την ψυχολογία μας και να μας κάνει χαρούμενους και αισιόδοξους, όμως δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι είναι και φίλος και εχθρός.

Η υπερβολική και χωρίς προστασία  έκθεση στην ηλιακή ακτινοβολία μπορεί να προκαλέσει εγκαύματα, φωτοδερματίτιδες, φωτοαλλεργίες, μελάσματα (πανάδες), ηλιακή υπερκεράτωση, ακόμη και κακοήθες μελάνωμα.

Μαθαίνουμε τους όρους

Η ηλιακή ακτινοβολία αποτελείται από τις UVA, UVB και UVC ακτίνες. Ενώ οι UVC ακτίνες δεν διαπερνούν τα στρώματα της ατμόσφαιρας της γης, οι UVA και UVB καταφέρνουν με ευκολία να φτάσουν στην επιφάνειά της.

  • Οι UVA (όπου Α=Aging, δηλαδή γήρανση) είναι ακτίνες ικανές να διαπεράσουν το γυαλί, τα σύννεφα, τα ρούχα και την επιδερμίδα. Αντιστοιχούν στο 95% της υπεριώδους ακτινοβολίας που φτάνει στην επιφάνεια της γης. Δεν προκαλούν πόνο και μπορούν να εισχωρήσουν βαθιά στη επιδερμίδα παράγοντας ελεύθερες ρίζες, οι οποίες σε βάθος χρόνου αλλοιώνουν τα κύτταρα προκαλώντας μη αναστρέψιμες βλάβες στο DNA. Είναι υπεύθυνες για τη φωτογήρανση, τις μελαχρωματικές διαταραχές και τον καρκίνο του δέρματος.
  • Οι UVB ακτίνες (όπου B=burning, δηλαδή έγκαυμα) αποτελούν το 5% της υπεριώδους ακτινοβολίας που φτάνει στη γη. Δεν διαπερνούν το γυαλί ή τα σύννεφα. Σε αυτού του είδους την ακτινοβολία οφείλεται το μαύρισμα, αλλά και το ηλιακό έγκαυμα, οι αλλεργικές αντιδράσεις και ο καρκίνος του δέρματος καθώς η έκθεση στις UVB ακτίνες έχει αθροιστικό αποτέλεσμα.

Επιλέγουμε το σωστό αντηλιακό

Απαραίτητη  κρίνεται η χρήση του σωστού αντηλιακού, όχι μόνο τους καλοκαιρινούς μήνες, αλλά καθ' όλη τη διάρκεια του έτους. Η επιλογή του κατάλληλου για εμάς αντηλιακού με το σωστό δείκτη προστασίας πρέπει να γίνεται σύμφωνα με το φωτότυπο του δέρματος μας, τον τύπο του δέρματος μας ( λιπαρό, μεικτό, ξηρό), την ηλικία, το χρόνο έκθεσής μας στον ήλιο αλλά και το αν πρόκειται για τις πρώτες ήμερες της έκθεσης. Επιπλέον κριτήριο για την επιλογή αποτελεί η τυχόν φαρμακευτική αγωγή που μπορεί να ακολουθεί κάποιος, όπως π.χ. αγωγή  με αντισυλληπτικά, ορισμένα αντιβιοτικά και  ρετινοειδή.

Ο δείκτης προστασίας SPF (sun protecting factor) δηλώνει το βαθμό προστασίας που παρέχει το αντηλιακό από την ακτινοβολία UVB. Χωρίς τη χρήση αντηλιακού η έκθεσή μας στον ήλιο είναι ασφαλής από 5 έως 30 λεπτά ανάλογα με το φωτότυπο της επιδερμίδας μας. Πολλαπλασιάζοντας το δείκτη SPF του αντηλιακού με τον προσωπικό μας χρόνο αντοχής στον ήλιο χωρίς προστασία, προκύπτει ο συνολικός  χρόνος κατά τον οποίο μπορούμε να εκτεθούμε με ασφάλεια στον ήλιο. Αν π.χ. το δέρμα μας κοκκινίζει φυσιολογικά μετά από 20' έκθεσης στον ήλιο χωρίς αντηλιακό, με τη χρήση αντηλιακού με δείκτη SPF 10 το δέρμα θα κοκκινίσει μετά από 20΄x10=200 λεπτά.

Όσον αφορά τη UVA ακτινοβολία, η αξιολόγηση της προστασίας ενός αντηλιακού γίνεται με εργαστηριακή μέτρηση in vitro, που υπολογίζει το δείκτη προστασίας σε συνάρτηση με το δείκτη SPF. Ο δείκτης που χρησιμοποιείται για τη μέτρηση της προστασίας από την ακτινοβολία UVA πρέπει να ισοδυναμεί τουλάχιστον με το 1/3 του δείκτη SPF.

  • Πολύ ευαίσθητο. Καίγεται χωρίς να μαυρίζει :

Ανοιχτό δέρμα, διαφανές με φακίδες και κόκκινα ή ξανθά μαλλιά. SPF 50+

  • Πολύ ευαίσθητο. Κοκκινίζει πάντα πριν μαυρίσει.

Δέρμα ανοιχτό και ξανθά μαλλιά SPF 50+

  • Ήπια ευαίσθητο. Μαυρίζει πάντα, κοκκινίζει συχνά πριν από το μαύρισμα.

Ανοιχτά καστανά μαλλιά, ανοιχτό δέρμα χωρίς φακίδες. SPF 30

  • Μέτρια ευαίσθητο. Μαυρίζει εύκολα με διάρκεια, κοκκινίζει και καίγεται σπάνια.

Καστανά σκούρα μαλλιά, δέρμα ανοιχτό καστανό. SPF30 και μετά SPF20

  • Ελάχιστα ευαίσθητο. Μαυρίζει εύκολα, σπάνια καίγεται.

Σκούρο δέρμα, σκούρα μαλλιά. SPF 20 και μετά SPF 15

  • Ανθεκτικό. Δεν παθαίνει έγκαυμα ποτέ.

Μαύρη επιδερμίδα. SPF15

Η εύρεση του σωστού για εμάς δείκτη δεν είναι αρκετή από μόνη της. Για να είναι αποτελεσματικό το αντηλιακό κάθε φορά που το χρησιμοποιούμε, θα πρέπει να ακολουθούμε κάποιους βασικούς κανόνες.

Χρησιμοποιούμε σωστά το αντηλιακό μας

Το αντηλιακό θα πρέπει να εφαρμόζεται τουλάχιστον 20 - 30 λεπτά πριν από την έξοδο, σε κάθε σημείο του σώματος που εκτίθεται στον ήλιο, καθώς αυτό είναι το απαραίτητο χρονικό διάστημα για την απορρόφησή του. Το αντηλιακό θα πρέπει να ανανεώνεται κάθε 2 ώρες, για όσο διαρκεί η έκθεσή μας στον ήλιο ακόμη και στο τέλος της ημέρας. Θα πρέπει να ανανεώνουμε το αντηλιακό μας επίσης, κάθε φορά που βγαίνουμε από τη θάλασσα, ακόμη κι αν επάνω στη συσκευασία του προϊόντος αναγράφεται η ένδειξη «ανθεκτικό στο νερό» ή  «αδιάβροχο». Ο χρόνος ανανέωσης του αντηλιακού μειώνεται και στις περιπτώσεις έντονης εφίδρωσης όπως π.χ. στους αθλητές.

Σημαντική επίσης για την αποτελεσματικότητα του αντηλιακού είναι και η ποσότητα που χρησιμοποιούμε. Οι περισσότεροι από εμάς χρησιμοποιούν τη μισή ποσότητα από αυτή που προτείνεται από τις εταιρείες παραγωγής των αντηλιακών για τον καθορισμό του δείκτη SPF. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση του δείκτη π.χ. από SPF 20 σε SPF 10 και άρα τη μη επαρκή προστασία. Η ποσότητα που πρέπει να χρησιμοποιούμε είναι 2mg ανά τετραγωνικό εκατοστό (cm²). Αυτό πιο πρακτικά σημαίνει ότι η απαραίτητη ποσότητα αντηλιακού π.χ. για το πρόσωπο αντιστοιχεί σε μισό κουταλάκι του γλυκού.

Πρέπει να τονίσουμε επίσης ότι το αντηλιακό προκειμένου να παρέχει την υψηλότερη προστασία πρέπει να μπαίνει πάνω από οποιοδήποτε προϊόν ομορφιάς, όπως οροί ή κρέμες προσώπου. Η χρήση του αντηλιακού ως βάση για το make up δεν είναι απαγορευτική, όμως θα πρέπει να γνωρίζουμε ότι σ' αυτή την περίπτωση μειώνεται η αποτελεσματικότητά του. Στη θέση του make up μπορούν να χρησιμοποιηθούν αντηλιακές κρέμες προσώπου με χρώμα, ικανές να παρέχουν την κάλυψη του make up αλλά και την απαραίτητη προστασία από τον ήλιο.

Ιδιαίτερη σημασία θα πρέπει να δίνεται στα ευαίσθητα σημεία του σώματος, όπως:

  1. το πτερύγιο του αυτιού, η μύτη, τα πέλματα, οι παλάμες, το V του λαιμού, το φαλακρό κεφάλι.
  2. Ειδικά για τα χείλη που εύκολα μπορούν να αφυδατωθούν από τον ήλιο και να προσβληθούν από χειλίτιδες ή έρπη υπάρχουν αντηλιακά stick με υψηλό δείκτη προστασίας και ενυδατικούς παράγοντες.
  3. Δεν πρέπει να ξεχνάμε και τα μαλλιά που συχνά αφυδατώνονται τους καλοκαιρινούς μήνες εξαιτίας του ήλιου και του θαλασσινού νερού. Αντηλιακά spray προστατεύουν τα μαλλιά διατηρώντας το χρώμα και την υγεία τους.

Ήλιος και παιδιά

Μεγάλη προσοχή επίσης πρέπει να δίνουμε και στα παιδιά κατά την έκθεσή τους στον ήλιο. Τα βρέφη και τα παιδιά είναι πολύ περισσότερο ευαίσθητα στην ηλιακή ακτινοβολία απ' ότι οι ενήλικες, λόγω κάποιων ιδιαιτεροτήτων του δέρματος τους. Το δέρμα των παιδιών  είναι πολύ λεπτότερο από εκείνο των ενηλίκων. Μετά τις 8 εβδομάδες από τη γέννηση, το δέρμα τους αποκτά το φυσιολογικό πάχος, όμως το χόριο (στιβάδα του δέρματος που βρίσκεται κάτω από την επιδερμίδα) παραμένει λεπτό για πολλά χρόνια. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα την απορρόφηση, από το παιδικό δέρμα, έως και 3 φορές περισσότερης ακτινοβολίας σε σχέση με το δέρμα ενός ενήλικου. Επιπλέον η απουσία τριχών από το δέρμα των παιδιών τα καθιστά περισσότερο ευάλωτα στις ηλιακές ακτίνες.

Πρόσφατες μελέτες επιβεβαιώνουν ότι η εμφάνιση κακοήθους μελανώματος στην ενήλικη ζωή σχετίζεται άμεσα με τον αριθμό των ηλιακών εγκαυμάτων που έχει υποστεί κάποιος στην παιδική του ηλικία, ενώ η χρήση αντηλιακού με τουλάχιστον 15 δείκτη προστασίας σε παιδιά κάτω των 18 ετών μειώνει τον κίνδυνο έως και 78%. Επομένως, είναι απαραίτητο η προφύλαξη από τον ήλιο να γίνει τρόπος ζωής από τη βρεφική ηλικία.

  • Για βρέφη έως και 6 μηνών δεν πρέπει να εκτίθενται στον ήλιο.
  • Για τα παιδιά από 6-24 μηνών χρησιμοποιούμε αντηλιακά με φυσικά φίλτρα μόνο. Τα φυσικά φίλτρα ανακλούν την υπεριώδη ακτινοβολία και άρα είναι πιο ασφαλή επειδή ακριβώς δεν απορροφώνται από το δέρμα, μειώνοντας τον κίνδυνο δερματικών αντιδράσεων. Στα μειονεκτήματά τους συγκαταλέγεται το γεγονός ότι είναι περισσότερο αποτελεσματικά ενάντια στις UVB ακτίνες απ' ότι στις UVA. Τα χημικά φίλτρα απορροφούν την υπεριώδη ακτινοβολία μετατρέποντας την σε υπέρυθρη, δηλαδή σε θερμότητα. Παρουσιάζουν ευρύ φάσμα φωτοπροστασίας (UVA και UVB) , όμως μπορούν να προκαλέσουν αλλεργικές αντιδράσεις καθώς απορροφώνται διαδερμικά.
  • Για τα παιδιά από 24 μηνών και πάνω χρησιμοποιούμε  παιδικά αντηλιακά που περιέχουν και φυσικά και χημικά φίλτρα και που παρέχουν ολοκληρωμένη προστασία από το σύνολο της υπεριώδους ακτινοβολίας.

Πέρα από τη χρήση του αντηλιακού δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι οι ιδανικότερες ώρες για έξοδο τους καλοκαιρινούς μήνες για ένα παιδί είναι το πρωί έως τις 11 π.μ. και το απόγευμα μετά τις 4 μ.μ. φορώντας πάντοτε καπέλο με πλατύ γείσο, ελαφρύ ρουχισμό και γυαλιά ηλίου.

Γνωρίζοντας λοιπόν την αναγκαιότητα για προστασία από την ηλιακή ακτινοβολία, συμβουλευθείτε το δερματολόγο σας και το φαρμακοποιό σας για την αγορά του κατάλληλου αντηλιακού προϊόντος για εσάς και την οικογένειά σας και χαρείτε τον ήλιο. Καλό καλοκαίρι!

Κείμενο : Κατερίνα Καλαϊτζή, Φαρμακοποιός φαρμακείου – μέλους Advance Καραγιάννη Αγαθή & Σια ΟΕ., Θεσσαλονίκη.

Περισσότερα άρθρα στην ενότητα Ειδικό Αφιέρωμα

Αναζήτηση Γιατρού

Πείτε μας τη γνώμη σας

Φθινόπωρο. Τι σημαίνει για εσάς;

Ajax-indicator

ή Δείτε τα αποτελέσματα