ΕΙΔΙΚΟ ΑΦΙΕΡΩΜΑ
Featured_fb_post10

Ο σεβασμός κερδίζεται... λέει συχνά η εμπειρία των ενηλίκων… ωστόσο στη παιδική ηλικία κάτι τέτοιο δεν ισχύει πάντα, καθώς ο όρος «σεβασμός» και «υπεράσπιση του εαυτού» είναι ακόμη εμπειρικά άγνωστες έννοιες.

Αν ανατρέξουμε σε αναμνήσεις της παιδικής μας ηλικίας, μπορούμε να θυμηθούμε καθημερινές συμπεριφορικές προκλήσεις ορισμένων παιδιών προς άλλα. Αυτές οι παρεμβατικές συμπεριφορές έχουν τις ρίζες τους σε χαρακτηριστικά της προσωπικότητας και της ψυχοσυναισθηματικής κατάστασης του θύτη, στόχος του οποίου συνήθως ήταν συναισθηματικά ευάλωτα και αδύναμα να αντικρούσουν τις δράσεις του, θύματα.

Ο εκφοβισμός ορίζεται ως «η συστηματικά επαναλαμβανόμενη πρόθεση κάποιου να βλάψει σωματικά ή ψυχολογικά κάποιον άλλον, ο οποίος είναι ανήμπορος να αμυνθεί και να προστατέψει τον εαυτό του.»

Στην Ελλάδα ο σχολικός εκφοβισμός ή αλλιώς γνωστός ως bullying, μεταφράζεται ως «παλικαρισμός ή νταηλίκι».

Κοινό γνώρισμα των διαφορετικών ορισμών που υπάρχουν για το σχολικό εκφοβισμό είναι:

  • Η άνιση κατανομή δύναμης εις βάρος του θύματος. Είναι ξεκάθαρο ποιος είναι το θύμα και ποιος ο θύτης
  • Ο συστηματικός χαρακτήρας του εκφοβισμού
  • Η αίσθηση ευχαρίστησης του επιτιθέμενου
  • Η αίσθηση καταπίεσης ή ταπείνωσης του θύματος
  • Η ανυπαρξία διάθεσης από πλευρά του δράστη για επίλυση διαφορών.

Οι μορφές του εκφοβισμού:

  • Φραστικός-λεκτικός, όπως απειλές, λεκτικά πειράγματα ταπεινωτικοί χαρακτηρισμοί, απειλές, ρατσιστικά ή σεξιστικά σχόλια
  • Ψυχολογικός, όπως κοροϊδία, διάδοση φημών
  • Σωματικός, όπως χτυπήματα, σπρωξίματα, δαγκώματα, φτύσιμο, καταστροφή ή κλοπή προσωπικών αντικειμένων
  • Κοινωνικός, όπως αποκλεισμός από ομάδες, διάδοση κουτσομπολιών ή φήμες.
  • Ηλεκτρονικός όπως απειλές μέσω μηνυμάτων σε κινητά ή ηλεκτρονικό υπολογιστή, διάδοση φωτογραφικού υλικού στο διαδίκτυο

Τα χαρακτηριστικά των παιδιών που εκφοβίζονται - θύματα σχολικού εκφοβισμού

  • Χαμηλή αυτοεκτίμηση – παιδιά που νιώθουν πώς δεν αξίζουν την αποδοχή και τον σεβασμό
  • Ανεπαρκείς κοινωνικές δεξιότητες, πράγμα που καθιστά δύσκολη την υπεράσπιση των εαυτών τους
  • Σωματικά πιο αδύναμοι
  • Μοναχικότητα και τάση για απομόνωση – παιδιά που μένουν μόνα στα διαλείμματα χωρίς τον προστατευτικό κλοιό μιας δικής τους παρέας
  • Απουσία προστασίας εαυτού και διεκδίκησης όσων αξίζουν –παιδιά που δεν αντιδρούν, έχουν παθητική στάση στα πράγματα, δεν αρθρώνουν λόγο, με άλλα λόγια αποτελούν καλούς στόχους, καθώς δεν αντεπιτίθενται
  • · Ευαισθησία και εσωστρέφεια
  • Απουσία ανταγωνιστικότητας και αυτοκυριαρχίας – δεν ενδιαφέρονται για την επιβολή τους στο πλαίσιο που κινούνται, προσαρμόζονται στο χώρο που τους δίνεται όσο και αν δεν τους ικανοποιεί.

Η συνήθης αντίδραση τους είναι να κλειστούν στον εαυτό τους, χωρίς να συζητήσουν ή να αποκαλύψουν τι τους συμβαίνει και να κρατήσουν καλά εσωτερικευμένο  τον θυμό και τον φόβο τους καθώς νιώθουν παράλληλα :

ντροπή για αυτό που τους συμβαίνει

ενοχή ότι τα ίδια φταίνε για ότι συνέβη

αδιέξοδο καθώς πιστεύουν ότι οι δράσεις των γονέων τους είτε δεν θα μεταβάλλουν την κατάσταση είτε θα  προκληθεί περισσότερη βία στη συνέχεια.

τα χαρακτηριστικά των παιδιών που εκφοβίζουν

Τα παιδιά που γίνονται θύτες σχολικού εκφοβισμού χαρακτηρίζονται από :

  • συναισθηματική ανωριμότητα–είναι επιπόλαια παιδιά που δεν αντιλαμβάνονται τις συνέπειες των δράσεων τους
  • παρορμητική προσωπικότητα
  • έντονη αυτοπεποίθηση
  • έλλειψη ενσυναίσθησης – αδυναμία και αδιαφορία να αντιληφθούν πώς νιώθει ο άλλος
  • αδυναμία διαχείρισης θυμού
  • απουσία τύψεων και ενοχής –δεν μετανιώνουν για όσα πράττουν και επαναλαμβάνουν συμπεριφορές
  • αίσθηση υπεροχής
  • χειριστική συμπεριφορά–ικανότητα να ξεφεύγουν από δύσκολες καταστάσεις, να πείθουν, να χειρίζονται και τελικά ακόμη και να κερδίζουν επιεική αντιμετώπιση
  • απουσία ορίων και κανόνων στις δράσεις και τις αλληλεπιδράσεις τους.

Πιο αναλυτικά οι “bullies” συχνά έχουν την ανάγκη από ένα συναισθηματικά αδύναμο θύμα, ώστε να νιώσουν σημαντικοί, κυρίαρχοι των καταστάσεων και να γίνουν δημοφιλείς στο σχολικό πλαίσιο.

Επίσης οι δράσεις τους αντανακλούν τις περισσότερες φορές το οικογενειακό πλαίσιο μέσα στο οποίο μεγαλώνουν και τις εμπειρίες που αποκομίζουν καθημερινά.

Ένα παιδί που προέρχεται από μια οικογένεια όπου ο θυμός, η βία και οι ταπεινωτικοί χαρακτηρισμοί αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας του, τότε είναι πιθανό να θεωρεί ότι αυτά τα ξεσπάσματα είναι κάτι «φυσιολογικό» ή τουλάχιστον ένας αποδεκτός τρόπος επικοινωνίας.

Εάν υποψιάζεστε ότι το παιδί σας μπορεί να φέρνει συστηματικά κάποιους συμμαθητές του σε δύσκολη θέση θα πρέπει:

  • Να του κάνετε σαφές ότι θεωρείτε τη συμπεριφορά του απαράδεκτη
  • Να ορίσετε συνέπειες για τις πράξεις του
  • Να βεβαιωθείτε ότι στην οικογένειά σας υπάρχουν σαφείς και ξεκάθαροι κανόνες και όρια
  • Να  αναρωτηθείτε τους λόγους για τους οποίους το παιδί ανατρέχει σε επιθετικές δράσεις

Πώς μπορεί να αντιληφθεί ο γονιός πώς το παιδί του είναι θύμα σχολικού εκφοβισμού;

  • Όταν το παιδί δεν δείχνει πολύ πρόθυμο να πάει στο σχολείο (ειδικά όταν η συμπεριφορά αυτή δεν είχε παρατηρηθεί προηγουμένως) ή επιστρέφει στο σπίτι φοβισμένο.
  • Όταν ζητάει από τους γονείς να το συνοδεύσουν οι ίδιοι στο σχολείο, ενώ μέχρι τότε ήταν ανεξάρτητο.
  • Όταν παρουσιάζει σημαντικές αλλαγές στη κοινωνική του δράση και σταδιακά αποσύρεται από φίλους και δραστηριότητες.
  • Όταν απομονώνεται και έχει σημάδια άγχους όπως δυσκολίες με τον ύπνο (εφιάλτες) και το φαγητό.
  • Όταν πέφτει η σχολική του επίδοση, παρουσιάζει μαθησιακά προβλήματα και θέλει να αποφύγει το σχολείο.
  • Όταν επιστρέφει και του λείπουν τα πράγματά του ή είναι καταστραμμένα.
  • Όταν έχει στο σώμα του σημάδια ανεξήγητα πχ. γρατσουνιές, μελανιές κλπ
  • Όταν αντιδρά θυμωμένα/υπερβολικά  σε ερωτήσεις σχετικές με την καθημερινότητα στο σχολείο- φοβάται να πει τι ακριβώς του συμβαίνει.
  • Επαναλαμβανόμενα παράπονα ή σωματικά συμπτώματα, όπως στομαχόπονοι ή συχνοί πονοκέφαλοι χωρίς εμφανές αίτιο.
  • Ξαφνικές αλλαγές στο πως το ίδιο αντιλαμβάνεται τον εαυτό του και την αξία του-υποτίμηση και παραίτηση.
  • Αποφεύγει να σας κοιτάζει στα μάτια όποτε συζητάτε θέματα που έχουν να κάνουν με το σχολείο.

ΟΧΙ

«Κάνε του κι εσύ το ίδιο» - η αντιμετώπιση της βίας με βία είναι, σε κάθε περίπτωση, λανθασμένη. Αυτό που θα πρέπει να συμβουλέψετε το παιδί είναι να απομακρυνθεί από αυτόν που το εκφοβίζει και να ενημερώσει για το θέμα κάποιον ενήλικο.

ΝΑΙ

  1. Συμβουλεύστε το παιδί να αποφεύγει να βρίσκεται μόνο του στους χώρους όπου συνήθως συναντά το «θύτη».
  2. Εξηγήστε του ότι είναι πιο γενναίο να αγνοήσει τα πειράγματα, παρά να προσπαθήσει να αντεπιτεθεί. Δείχνοντας αδιαφορία, είναι πιο πιθανό ο «δράστης» να σταματήσει να βλέπει το παιδί ως «ενδιαφέρον θύμα», καθώς δεν αντλεί ικανοποίηση ή ευχαρίστηση.
  3. Βοηθήστε στην επίλυσή του. Διδάξτε το πώς να απαντάει σε αντίστοιχες προκλήσεις.
  4. Ενθαρρύνετε να προσπαθήσει να επικοινωνήσει και να κάνει νέους φίλους. Σε αυτό θα βοηθούσε να ξεκινήσει κάποιο άθλημα ώστε να διευρύνει τον κύκλο του.

Εάν υποψιάζεστε ότι το παιδί αντιμετωπίζει τέτοιου είδους πρόβλημα, αλλά δεν θέλει να μιλήσει μαζί σας, προτρέψτε το να συζητήσει με κάποιο άλλο άτομο που εμπιστεύεται και αγαπά.

Ακόμα κι αν δεν μπορέσουν να το βοηθήσουν να αντιμετωπίσει το πρόβλημα, θα του προσφέρουν την ηθική συμπαράσταση που έχει ανάγκη και την αίσθηση ότι δεν είναι μόνο.

Αν αποφασίσετε σαν γονιός να μιλήσετε απευθείας στο γονιό του θύτη κάντε το κατ ιδίαν και όχι μέσω τηλεφώνου. Μην κάνετε αντιπαράθεση, αλλά βάλτε τις βάσεις για ένα συνεργατικό και ήρεμο κλίμα.

Τι πρέπει να κάνει ο γονιός πιο συγκεκριμένα

Προληπτικά λοιπόν οι γονείς θα πρέπει να χτίζουν με τα παιδιά του μια σχέση με βασικά χαρακτηριστικά αυτά της ανοιχτής συναισθηματικής έκφρασης, χωρίς ενοχές, χωρίς φόβο απόρριψης. Η εμπιστοσύνη, ο σεβασμός στον εαυτό του, η διεκδίκηση με όρια και κανόνες όσων του αξίζουν και φυσικά η διαρκής ανάπτυξη της αυτοπεποίθησης και της αυτονομίας στις δράσεις του, μέσα από βιωματικές εμπειρίες είναι πολύτιμες αξίες με τις οποίες θα πρέπει να μεγαλώνει και να εξελίσσεται.

Προσπαθήστε σε καθημερινή βάση να προσθέσετε στην επικοινωνία σας τη θεματική «πως ήταν η μέρα σου» και δείξτε έμπρακτα το ενδιαφέρον σας για ότι τα απασχολούν και δώστε τους βοηθητικές συμβουλές όπου χρειάζεται.

Οι γονείς οφείλουν να μιλούν με τα παιδιά τους και να γνωρίζουν το καθημερινό πρόγραμμα δραστηριοτήτων του παιδιού τους.

Είναι ζωτικό να γνωρίζουν καλά ποιοι είναι οι φίλοι τους και τι κάνουν τα παιδιά τους στον ελεύθερό τους χρόνο καθώς επίσης και τι ακριβώς κάνουν στη διαδρομή τους από το σπίτι στο σχολείο και αντίστροφα.

Γονείς + παιδί = μια έμπιστη ομάδα!

Εάν αντιληφθείτε πώς το παιδί σας έχει πέσει θύμα σχολικού εκφοβισμού ο πρώτος άνθρωπος που πρέπει να το συζητήσετε είναι το ίδιο σας το παιδί! Μιλήστε μαζί του ήρεμα, ψύχραιμα σε κλίμα συναισθηματικής ασφάλειας και δώστε του να καταλάβει πώς δεν ευθύνεται για ότι συμβαίνει και επιπλέον να νιώσει την ασφάλεια ότι μπορεί να σας εμπιστευτεί και πως μαζί μπορείτε να βρείτε τρόπους να το αντιμετωπίσετε.

Στη συνέχεια μιλήστε  με τους εκπαιδευτικούς , ώστε να νιώσει την επιπλέον σιγουριά που έχει ανάγκη, πώς την επόμενη φορά που θα δεχθεί βία θα μπορεί να  το επικοινωνήσει αμέσως στους υπευθύνους και εκείνοι με τη σειρά τους θα βάλλουν όρια και τέλος στην συμπεριφορά των παιδιών που του επιτέθηκαν.

  • Μοιραστείτε με το δάσκαλο του τι σας είπε το παιδί σας.
  • Ρωτήστε τους καθηγητές του αν οι ίδιοι ήταν μάρτυρες αντίστοιχων περιστατικών, ώστε να αποκομίσετε επιπλέον πληροφορίες.
  • Αν δεν έχουν δει κάτι εφιστάστε τους την προσοχή.
  • Αν ο δάσκαλος έχει παρατηρήσει κάτι, ρωτήστε τον ποια ήταν η αντίδραση του παιδιού σας, ώστε να το βοηθήσετε να αναπτύξει νέους πιο αποτελεσματικούς τρόπους διαχείρισης της κατάστασης.

Μην ξεχνάτε να έχετε παρουσία στο σχολείο, να νιώθει το παιδί πώς οι γονείς δεν είναι αποκομμένοι από το σχολικό περιβάλλον!

Αν το παιδί είναι θύμα σχολικού εκφοβισμού υποφέρει σωματικά και συναισθηματικά… Είναι πολύ σημαντικά α) η διαρκής διακριτική παρατήρηση της διαφορετικής συμπεριφοράς του στις ίδιες συνθήκες και β) η διαρκής προσπάθεια να πλησιάζουμε και να αγκαλιάζουμε το συναίσθημα του, χωρίς βιαστική κριτική.

Κείμενο: Κιάρα Ελίνα Ψυχολόγος, Ψυχοθεραπεύτρια, Ψυχοδραματίστρια , Συμβουλευτική Γονέων

Περισσότερα άρθρα στην ενότητα Ειδικό Αφιέρωμα

Αναζήτηση Γιατρού

Πείτε μας τη γνώμη σας

Φθινόπωρο. Τι σημαίνει για εσάς;

Ajax-indicator

ή Δείτε τα αποτελέσματα