ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

Παρά το γεγονός πως το μεγαλύτερο διάστημα της φετινής αντιπυρικής περιόδου εξελίχθηκε σχετικά ήπια, οι καταστροφικές πυρκαγιές που ξέσπασαν σε πολλά μέρη της χώρας το τελευταίο δεκαήμερο του Αυγούστου ανέσυραν μνήμες από το 2007 και κατέδειξαν για άλλη μια φορά τα τεράστια κενά που υπάρχουν στο εθνικό σύστημα δασοπροστασίας. Οι πυρκαγιές στη Σκύρο, στην Κάρυστο, στον Κιθαιρώνα και στη Ζάκυνθο έκαψαν σημαντικές δασικές περιοχές, ενώ οι δύο πυρκαγιές στο λεκανοπέδιο Αττικής έκαψαν κάποιους από τους τελευταίους πνεύμονες πρασίνου της πρωτεύουσας και επέδρασαν πάνω σε περιοχές που βρίσκονται υπό ισχυρή οικιστική πίεση.

Ας δούμε, λοιπόν, συνοπτικά πώς αναμένεται η επόμενη ημέρα στις καμένες δασικές εκτάσεις και ποιες κινήσεις απαιτούνται, ώστε να αποκατασταθεί η διαταραχθείσα ισορροπία το συντομότερο δυνατόν:

Χλωρίδα

Αρχικά οι καμένες εκτάσεις αναμένεται να καλυφθούν από φυτά με μηχανισμούς που τους επιτρέπουν να αντιμετωπίζουν μια πυρκαγιά, από επανεποίκιση από άκαυτες γειτονικές φυσικές περιοχές και από μεταφορά σπόρων από πουλιά, άλλα ζώα ή τον αέρα. Η κάλυψη αυτή θα είναι ιδιαίτερα εμφανής στις θαμνώδεις περιοχές που κάηκαν και είναι ιδιαίτερα σημαντική η σύντομη εμφάνισή της για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας και τη συγκράτηση του εδάφους και του νερού.

Στις περιοχές με υψηλό και ώριμο δάσος από κουκουνάρια, η φυσική αναγέννηση δεν αναμένεται να αντιμετωπίσει ιδιαίτερα προβλήματα, καθώς αυτού του τύπου η μεσογειακή βλάστηση έχει αναπτύξει μηχανισμούς προσαρμογής και ταχείας αποκατάστασης της ισορροπίας του οικοσυστήματος. Τα κουκουνάρια των πεύκων παραμένουν κλειστά κατά τη διάρκεια της πυρκαγιάς, ανοίγοντας μόνο μετά την πάροδο 24-48 ωρών, όταν το έδαφος έχει κρυώσει και διασπείροντας τους σπόρους που περιέχουν. Οι σπόροι στη συνέχεια παραμένουν στην επιφάνεια του εδάφους μέχρι να βρουν τις ιδανικές συνθήκες φύτρωσης, κάτι που συμβαίνει συνήθως με τις φθινοπωρινές βροχές.

Αντίθετα, η φυσική αναγέννηση αναμένεται να αποδειχθεί προβληματική έως και ανύπαρκτη στις κατ’ επανάληψη αναγεννημένες και αναδασωμένες εκτάσεις. Δυστυχώς οι διαδοχικές πυρκαγιές σε διαστήματα μικρότερα των δέκα ετών δεν επιτρέπουν την παραγωγή κουκουναριών, με αποτέλεσμα να είναι αδύνατη η φυσική αναγέννηση του είδους.

Πανίδα

Τα είδη που δε διαθέτουν καλούς μηχανισμούς διαφυγής (π.χ. δεν είναι γρήγορα, δεν πετάνε ή δε βρίσκουν καταφύγιο βαθιά στο έδαφος) πλήττονται ανεπανόρθωτα από τις πυρκαγιές και σχεδόν εξαφανίζονται. Αυτό συμβαίνει με πολλά αρθρόποδα (έντομα, αράχνες, κλπ.), τις χερσαίες χελώνες, τα φίδια και τις σαύρες. Τις ίδιες συνέπειες αντιμετωπίζουν επίσης πολλές ομάδες θηλαστικών, όπως τρωκτικά, εντομοφάγα, πολλά είδη νυχτερίδων και κάποια σαρκοφάγα.

Οι επιπτώσεις επιδεινώνονται ακόμη περισσότερο, καθώς σε μεγάλο βαθμό τα ζώα εξαρτώνται από τον τύπο και την πυκνότητα της βλάστησης σε μια περιοχή προκειμένου να τραφούν και να βρουν καταφύγιο. Συνεπώς, η έστω και προσωρινή απώλεια της βλάστησης μετά από πυρκαγιά μπορεί να έχει δραματικές επιπτώσεις στους πληθυσμούς της πανίδας.

Έδαφος & υδάτινοι πόροι

Όταν το έδαφος καίγεται, υφίσταται πολλαπλές πιέσεις. Η πυρκαγιά καταστρέφει τις οργανικές ουσίες του, με συνέπεια να γίνεται υδρόφοβο και το νερό να ρέει επιφανειακά σε αυτό, όπως ρέει πάνω σε γυάλινη επιφάνεια. Επιπλέον, η έλλειψη βλάστησης οδηγεί σε αύξηση της έντασης και της ποσότητας επιφανειακής απορροής του νερού έως και 30%, περιορίζοντας τη δυνατότητα διήθησής του και προκαλώντας τελικά διάβρωση του εδάφους.

Αποτέλεσμα είναι ο κατακερματισμός του εδάφους και η παράσυρσή του στις κοίτες των ρεμάτων, γεγονός που αυξάνει δραματικά τη συχνότητα εμφάνισης πλημμυρικών φαινομένων.

Αλλαγές αναμένονται και στην ποιότητα των υδάτων στις λεκάνες απορροής, με κυριότερο χαρακτηριστικό τη μεταφορά τέφρας και άλλων διαλυτών υλικών στα ποτάμια, στα ρέματα και στις λίμνες. Σε πρώτο στάδιο επιβαρύνονται τα επιφανειακά νερά και σε δεύτερο στάδιο τα υπόγεια.

Η σημαντικότερη αρνητική παράμετρος, πάντως, αναμένεται να είναι η απώλεια του εδάφους σε περιοχές με μεγάλη κλίση, καθώς αποτελεί το φυτευτικό υπόβαθρο και χωρίς αυτό δεν μπορεί να υπάρξει ανάκαμψη του οικοσυστήματος.

Εν κατακλείδι, οι άμεσες επιπτώσεις των πυρκαγιών στη χλωρίδα και στην πανίδα μιας περιοχής είναι πάντοτε μεγάλες και σοβαρές. Ωστόσο, η μακροπρόθεσμη ανάκαμψή τους εξαρτάται άμεσα από την απρόσκοπτη φυσική αναγέννηση στις καμένες περιοχές, τη διατήρηση των υφιστάμενων χρήσεων γης, τη συνετή και με μέτρο διαχείριση των ανθρώπινων δραστηριοτήτων, καθώς και τις δράσεις αποκατάστασης, όπου αυτές κριθούν απαραίτητες.

Περισσότερα άρθρα στην ενότητα Περιβάλλον

Αναζήτηση Γιατρού

Πείτε μας τη γνώμη σας

Εσείς παίρνετε πρωινό;

Ajax-indicator

ή Δείτε τα αποτελέσματα