ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΥΓΕΙΑ
Featured_shutterstock_131290649

Ο φόβος είναι ένα συναίσθημα φυσιολογικό και απαραίτητο για την επιβίωσή μας. Το σώμα μας είναι προγραμματισμένο να μας θέτει σε ετοιμότητα για να αντιμετωπίζουμε καταστάσεις που μας θέτουν σε κίνδυνο. Ωστόσο, σε κάποιους ανθρώπους ο φυσιολογικός φόβος μετατρέπεται σε φοβία και σ’ αυτό το σημείο γίνεται το πέρασμα από το φυσιολογικό στο παθολογικό.

Διάκριση Εννοιών:

ΦΟΒΟΣ: Ένα συναίσθημα που εκλύεται όταν ο άνθρωπος νιώσει ότι απειλείται από κάτι. Λειτουργεί ως σύστημα συναγερμού του σώματος με σκοπό να μας προστατεύσει και να μας βοηθήσει να αντιμετωπίσουμε δύσκολες καταστάσεις.

ΦΟΒΙΑ: Παθολογική κατάσταση που χαρακτηρίζεται από έντονο φόβο και άγχος που εκλύονται στην παρουσία ή στην προοπτική παρουσίας ορισμένων αντικειμένων και καταστάσεων, οι οποίες δε δικαιολογούν «αντικειμενικά» μιας τέτοιας ποσότητας ή τέτοιας έντασης αντίδραση. Το αγωνιώδες συναίσθημα εξαφανίζεται όταν εκλείψει ο φοβογόνος παράγοντας. Ο ασθενής, τις περισσότερες φορές, αναγνωρίζει το παράλογο της αντίδρασης του.

Οι φοβίες διαφέρουν από το φυσιολογικό φόβο στην ένταση και το μέγεθος.

Είναι επίσης αξιοσημείωτο ότι οι φοβίες, μαζί με τις αγχώδεις διαταραχές, αποτελούν τις πιο διαδεδομένες ψυχικές διαταραχές.

ΜΟΡΦΕΣ ΦΟΒΙΩΝ:

Αγοραφοβία: έντονος φόβος του ατόμου να βρεθεί μόνος του σε μέρη ή καταστάσεις απ όπου έχει την εντύπωση ότι είναι δύσκολο να ξεφύγει. Η διαταραχή εκδηλώνεται συχνότερα σε ανοιχτούς και δημόσιους χώρους. Η αγοραφοβία συχνά συνοδεύεται από κατάθλιψη, καθώς οι άνθρωποι που πάσχουν από αυτήν κάνουν τα πάντα για να μην βρεθούν εκτεθειμένοι σε εξωτερικούς χώρους, με αποτέλεσμα να απομονώνονται.

Κοινωνική φοβία: έντονος και μόνιμος φόβος ενός ή περισσοτέρων ειδών κοινωνικών περιστάσεων όπου το άτομο πρόκειται να επιδείξει κάποια επίδοση ή ικανότητα. Οι άνθρωποι που πάσχουν από κοινωνική φοβία αποφεύγουν συναντήσεις, συγκεντρώσεις και γενικά την πιθανότητα να μιλήσουν μπροστά σε κόσμο.

Ειδική φοβία: φοβία που αναφέρεται ειδικά σε ένα συγκεκριμένο αντικείμενο ή ορισμένη κατάσταση. Η συνάντηση ή προοπτική συνάντησης με το φοβογόνο αντικείμενο προκαλεί μεγάλης ένταση φόβο και οδηγεί σε έντονη αντίδραση αποφυγής. Παραδείγματα ειδικών φοβιών: φοβία για ενέσεις, για αίμα, για τα ζώα, για το ύψος κτλ.

ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΦΟΒΙΩΝ:

  • Ταχυπαλμία
  • Εφίδρωση
  • Δυσκολία στην αναπνοή, αίσθημα πνιγμού
  • Ναυτία
  • Ζαλάδα
  • Φόβος απώλειας ελέγχου
  • Φόβος θανάτου
  • Έξαψη ή πάγωμα
  • Μούδιασμα

ΑΙΤΙΟΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ:

Για να αντιμετωπίσουμε τις φοβίες, απαραίτητο είναι να κατανοήσουμε πρώτα την αιτιοπαθογένεια τους.

Για την αιτιολογία των φοβικών διαταραχών υπάρχουν βιολογικές θεωρίες που εμπλέκουν τη δοπαμίνη και τη σεροτονίνη ως υπεύθυνες για την πρόκληση φοβιών.

Ωστόσο, θα επικεντρωθούμε περισσότερο σε περιβαλλοντικούς και ψυχαναλυτικούς παράγοντες. Σύμφωνα με τη γνωσιακή θεωρία, οι φοβίες αποτελούν εξαρτημένες αντιδράσεις φόβου. Ο υποτιθέμενος μηχανισμός είναι ότι, ένα ερέθισμα γίνεται αντικείμενο φοβίας, αν επιδράσει πάνω στο άτομο τη στιγμή που για κάποιο άλλο λόγο το άτομο αυτό αισθάνεται φόβο ή άγχος. Η συναισθηματική αυτή αντίδραση οφείλεται σε «τραυματική εμπειρία».

Στην ψυχαναλυτική θεωρία, η φοβική διαταραχή αποδίδεται κυρίως σε ενδοψυχική σύγκρουση σεξουαλικής φύσεως, η οποία υποδύεται τα φοβικά συμπτώματα για να δεσμευτεί μ’ έναν συμβολικό τρόπο το άγχος που προέρχεται από την ανεπάρκεια απώθησης της σωματικής έντασης. Ο Freud υποστήριζε ότι ο υπερβολικός φόβος (φοβία) μοιάζει να μην έχει καμία σχέση με τον αντικειμενικό φόβο που αισθανόμαστε μπροστά σε μια πραγματική απειλή. Ενώ ο δεύτερος μας χρησιμεύει γιατί μας προστατεύει από επικίνδυνες καταστάσεις, ο πρώτος μας εμποδίζει σπαταλώντας τις δυνάμεις μας για ανύπαρκτους κινδύνους. Στις φοβίες ο κίνδυνος βρίσκεται μέσα μας και προέρχεται από τις απαιτήσεις των σεξουαλικών μας παρορμήσεων (λίμπιντο). Κάθε κατάσταση που καθιστά αδύνατη την ικανοποίηση των παρορμήσεων αυτών και κάθε πάθος που μένει ανεκπλήρωτο, μετατρέπεται σε φόβο που αναγκαστικά στρέφεται προς ένα εξωτερικό αντικείμενο. Σημαντική είναι επίσης η παρατήρηση του Freud ότι τα αντικείμενα των φοβιών μοιάζουν να μην έχουν απολύτως καμία σχέση με κίνδυνο, όπως τα πουλιά, τα άλογα κτλ.

Μέσα στο πλαίσιο αυτό, τα φοβικά άτομα οργανώνουν ένα σχήμα συμπεριφοράς που έχει να κάνει με το λεγόμενο «φόβο του φόβου». Σύμφωνα μ’ αυτό, κάποιες ανώδυνες σωματικές αισθήσεις αδιαθεσίας μπορούν να συνδεθούν με επώδυνες και αγχογόνες καταστάσεις και να προκαλούν οξείες κρίσεις άγχους. Στο άτομο επικρατεί η λογική φόβου του φόβου έτσι ώστε να προκαταβάλλεται και η αίσθηση πανικού να είναι πλέον ένα εσωτερικό συμβάν.

ΘΕΡΑΠΕΙΑ:

Οι φοβίες αντιμετωπίζονται κυρίως με κάποιου είδους ψυχοθεραπεία (γνωσιακή, ψυχαναλυτική κ.τ.λ.).

Στη γνωσιακή θεραπεία, δίνεται έμφαση στο σπάσιμο των αρνητικών σκέψεων όσον αφορά σε μια πιθανή μελλοντική έκθεση αυτού που φοβούνται. Προτείνονται τεχνικές χαλάρωσης και επαφής με το φοβογόνο παράγοντα για να διορθωθεί ο «λανθασμένος» συλλογισμός που θεωρείται ότι υποβαστά το φοβικό σύμπτωμα.

Στην ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία, στόχος είναι η συνειδητοποίηση των αιτιών καθώς και η βίωση των συναισθημάτων που σχετίζονται με αυτές. Η προοπτική της ψυχανάλυσης είναι να αποκαλύψει την ενδοψυχική σύγκρουση που τοποθετείται στη βάση της φοβικής προβληματικής.

Ενίοτε, προτείνεται και η φαρμακοθεραπεία. Η αντιμετώπιση των φοβιών με αντικαταθλιπτικά θεωρείται πως έχει νόημα μόνο στην περίπτωση που το άτομο έχει ταυτόχρονα και κατάθλιψη. Κατά κανόνα, τα φοβικά συμπτώματα επανεμφανίζονται μετά τη διακοπή της αντικαταθλιπτικής αγωγής αν δεν έχει ακολουθηθεί παράλληλα και η ψυχοθεραπευτική οδός.

Κείμενο :Δήμητρα Χ. Σύρκου, Ψυχολόγος, Πτ. Παντείου παν/μίου, εκπ. Στην Ψυχαναλυτική Ψυχοθεραπεία, στην Ελληνική Εταιρεία Αναλυτικής Ομαδικής και Οικογενειακής Θεραπείας

Περισσότερα άρθρα στην ενότητα Ψυχολογική Υγεία

Σχετικά Άρθρα

Αναζήτηση Γιατρού

Πείτε μας τη γνώμη σας

Φθινόπωρο. Τι σημαίνει για εσάς;

Ajax-indicator

ή Δείτε τα αποτελέσματα