ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΥΓΕΙΑ
Featured_shutterstock_351308855

Είναι πολύ συχνή η εμφάνιση - περίπου 200.000 Έλληνες- μιας ιδιαίτερης κατηγορίας αγχώδων διαταραχών που ονομάζεται  Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή (ΙΨΔ) (Obsessive–compulsive disorder-OCD). Χαρακτηρίζεται είτε από ιδεοληψίες (obsessions) είτε από ψυχαναγκασμούς (compulsions) είτε και από τα δύο, που είναι ψυχοπαθολογικές εκδηλώσεις που πηγή δυσφορίας για το άτομο. Η εμφάνισή τους επηρεάζει  την επαγγελματική, την κοινωνική και την συναισθηματική ζωή του ατόμου. Η σκέψη οδηγεί στους ψυχαναγκασμούς και μέσα απο την όλη διαδικασία δημιουργείτε άγχος που συνδέεται συχνά με τους ψυχαναγκασμούς, καθώς και με την αντίσταση σε αυτούς, και υποχωρεί αμέσως μόλις το άτομο ενδώσει στον καταναγκασμό. Οι περισσότεροι που υποφέρουν αναγνωρίζουν τον παθολογικό χαρακτήρα αυτών των καταναγκασμών, συχνά αναγνωρίζουν και ότι είναι ανούσιοι και υπερβολικοί, ωστόσο κρίνεται εξαιρετικά δυσχερές από τους ίδιους να τους σταματήσουν.

Ιδεοληψίες.

Πρόκειται για μια από τις κύριες εκδηλώσεις της διαταραχής:

Είναι οι ιδέες, αναπαραστάσεις και παρορμήσεις που επιβάλλονται στη σκέψη του ατόμου, παρά το γεγονός ότι αυτό προσπαθεί να τις αποδιώξει από τη συνείδησή του, αφού, μολονότι αναγνωρίζει ότι η προέλευσή τους του ανήκει, τις θεωρεί παράλογες και συχνά είναι σε απόλυτη αντίθεση με τις πεποιθήσεις και τις συνήθειές του.

Οι ιδεοληψίες μπορεί να είναι διαφόρων τύπων :

  • Φοβικές ιδεοληψίες π.χ. κίνδυνος μόλυνσης, οι ασθένειες, ο θάνατος κ.α.
  • Ιδεακές ιδεοληψίες πχ. αν κλείδωσε την πόρτα, έσβησε την κουζίνα, έκλεισε τα παράθυρα κ.α.
  • Ιδεοληπτικές παρορμήσεις, π.χ. να ξεστομίσει ιερόσυλες λέξεις στη εκκλησία, ή να διαπράξει σεξουαλικές πράξεις απέναντι σε άτομα που του απαγορεύεται κάτι τέτοιο, όπως οι γονείς ή το παιδί του.

Συνήθεις Κατηγορίες Ιδεοληψιών στην ΙΨΔ

Μόλυνση / Μίανση

  • Σωµατικά υγρά (π.χ. ούρα, κόπρανα)
  • Μικρόβια / ασθένειες (π.χ. έρπης, HIV)
  • Περιβαλλοντική µόλυνση (π.χ. αµίαντος, ραδιενέργεια)
  • Χηµικές ουσίες οικιακής χρήσης (π.χ. καθαριστικά, διαλυτικά)
  • Βρωµιά / ακαθαρσία, χώµα.

Απώλεια ελέγχου

  • Φόβος ότι το άτοµο θα ενεργήσει παρορµητικά βλάπτοντας τον εαυτό του
  • Φόβος ότι θα ενεργήσει παρορµητικά βλάπτοντας άλλους
  • Φόβος για την παρουσία βίαιων ή φρικτών εικόνων µέσα στο µυαλό
  • Φόβος ότι θα κραυγάξει προσβολές ή βρισιές
  • Φόβος ότι θα κλέψει κάποιο αντικείµενο

Τελειοµανία

  • Έγνοια για οµοιοµορφία, συµµετρία, ακρίβεια
  • Αίσθηµα έντονης ανάγκης του ατόµου να γνωρίζει ή να θυµάται κάτι
  • Φόβος ότι θα χάσει ή θα ξεχάσει σηµαντικές πληροφορίες όταν πετάξει κάτι
  • Δυσκολία να αποφασίσει εάν θα φυλάξει ή θα ξεφορτωθεί κάτι
  • Φόβος ότι θα χάσει κάποιο αντικείμενο.

Πρόκληση κακού

  • Φόβος ότι το άτοµο θα είναι υπεύθυνο για κάποιο καταστροφικό γεγονός (π.χ. φωτιά, διάρρηξη).
  • Φόβος ότι θα βλάψει άλλο άτοµο λόγω απροσεξίας (π.χ. να του πέσει κάτι στο πάτωµα πάνω στο οποίο να γλιστρήσει κάποιος και να τραυµατιστεί).

Σεξουαλικές ιδεοληψίες

  • Απαγορευµένες ή διεστραµµένες σεξουαλικές σκέψεις ή εικόνες
  • Απαγορευµένες ή διεστραµµένες σεξουαλικές παρορµήσεις προς άλλα άτοµα.
  • Ιδεοληψίες για την οµοφυλοφιλία
  • Σεξουαλικές ιδεοληψίες για παιδιά ή αιµοµιξία
  • Ιδεοληψίες για επιθετική σεξουαλική συµπεριφορά προς άλλα άτοµα

Θρησκευτικές ιδεοληψίες (ονοµάζεται επίσης Ευσυνειδησία)

  • Έγνοια του ατόµου να µην εξοργίσει τον Θεό, να µην βλασφηµήσει
  • Υπέρµετρη ενασχόληση µε το τι είναι σωστό / λάθος, ή µε την ηθική / δεοντολογία.

Άλλες ιδεοληψίες

  • Ανησυχία του ατόμου ότι θα προσβληθεί από κάποια ασθένεια (όχι µεταδοτική / µολυσµατική, π.χ. καρκίνο)
  • Προληπτικές ιδέες περί τυχερών αριθµών, χρωµάτων.

Ψυχαναγκασμοί.

Πρόκειται άλλο ένα κύριο σύμπτωμα της διαταραχής αυτής. Εϊναι οι επαναληπτικές συμπεριφορές που έχουν τη μορφή εξωτερικών ή εσωτερικών πράξεων που επιβάλλονται από το ίδιο το άτομο. Συχνά παίρνουν τη μορφή τελετουργίας, έτσι ώστε να μειωθεί το άγχος που είχε δημιουργηθεί. Μπορεί να συνοδεύουν τις φοβικές ή ιδεακές ιδεοληψίες για να εξαλείψουν το φόβο ή ΤΗΝ αμφιβολία που αυτές προκαλούν.

Συνήθεις Κατηγορίες Ψυχαναγκασµών στην ΙΨΔ

Καθαριότητα

  • Υπερβολικά συχνό πλύσιµο των χεριών, που διαρκεί πολλή ώρα ή γίνεται µε συγκεκριµένο και άκαµπτο τρόπο
  • Υπερβολή σε οποιανδήποτε πτυχή των πιο κάτω: λούσιµο, βούρτσισµα δοντιών, χρήση της τουαλέτας, γενική περιποίηση εαυτού
  • Υπερβολή στην καθαριότητα οικιακών ή άλλων αντικειµένων
  • Οποιεσδήποτε άλλες πράξεις που γίνονται για να αποφευχθεί ή να αποµακρυνθεί η ανησυχία για µόλυνση / µίανση.

Έλεγχος / επιβεβαίωση (τσεκάρισµα)

  • Το άτοµο επιβεβαιώνει ότι δεν έχει βλάψει / δεν θα βλάψει κάποιον άλλο
  • Επιβεβαιώνει ότι δεν έχει βλάψει / δεν θα βλάψει τον εαυτό του
  • Ελέγχει εάν έχει συµβεί κάτι καταστροφικό
  • Ελέγχει εάν έχει κάνει κάποιο λάθος
  • Ελέγχει τη σωµατική του κατάσταση ή συγκεκριµένα µέρη του σώµατος του.

Επανάληψη

  • Το άτοµο ξαναδιαβάζει ή ξαναγράφει κάτι
  • Επανάληψη κοινών δραστηριοτήτων (π.χ. το να µπει µέσα / βγει έξω, το να ανεβεί / κατεβεί τις σκάλες)
  • Επαναλαµβανόµενες σωµατικές κινήσεις (π.χ. χτύπηµα των δακτύλων πάνω σε επιφάνεια, άγγιγµα αντικειµένων / ατόµων, ανοιγοκλείσιµο των βλεφάρων)
  • Επανάληψη δραστηριοτήτων πολλαπλές φορές (π.χ. επανάληψη µιας δραστηριότητας τρεις φορές επειδή το τρία είναι «καλός», «ταιριαστός», «άκακος» αριθµός).

Νοητικοί ψυχαναγκασµοί

  • Νοητική ανασκόπηση των γεγονότων µε σκοπό να αποφευχθεί κάτι κακό (π.χ. βλάβη του εαυτού ή άλλου, ή γενικότερα κάποια καταστροφική συνέπεια)
  • Προσευχή µε σκοπό να αποφευχθεί κάτι κακό (π.χ. βλάβη του εαυτού ή άλλου, ή γενικότερα κάποια καταστροφική συνέπεια)
  • Μέτρηµα κατά τη διάρκεια µιας δραστηριότητας, µε σκοπό να ολοκληρωθεί σε «καλό», «ταιριαστό», «άκακο» αριθµό
  • «Ακύρωση» ή «διαγραφή» (π.χ. αντικατάσταση κάποιας «κακής» λέξης µε κάποια «καλή» για να ακυρωθεί η πρώτη).

Άλλοι ψυχαναγκασµοί

  • Συσσώρευση αντικειμένων στο σπίτι που οδηγεί σε ακαταστασία (hoarding)
  • Τοποθέτηση αντικειμένων σε σειρά, ή ανακατάταξη τους µέχρι να νιώσει το άτοµο ότι είναι στη σωστή θέση
  • Το να λέει / ρωτάει / οµολογεί το άτοµο κάτι, µε σκοπό να λάβει επιβεβαίωση ή καθησυχασµό
  • Αποφυγή καταστάσεων που πιθανόν να πυροδοτήσουν ψυχαναγκασµούς

Που οφείλετε η ΙΨΔ;

Η έρευνα έχει δείξει ότι υπάρχει νευρολογική δυσλειτουργία, στο μετωπιαίο λοβό, στα βασικά γάγγλια, στη φαιά ουσία, στη λευκή ουσία κ.α. Σύμφωνα με τη βιολογία απο την άλλη μερία, η διαταραχή αποδίδεται κυρίως στο σεροτονινεργικό σύστημα, εφόσον ορισμένες έρευνες δείχνουν ότι φάρμακα αναστολείς της επαναπρόσληψης της σεροτονίνης ελαττώνουν την συμπτωματολογία. Ωστόσο, υπάρχουν ενδείξεις ότι συμμετέχουν και άλλα συστήματα νευροδιαβιβαστών εκτός του σεροτονινεργικού. Οι ψυχολόγοι το αποδίδουν στα αγχογόνα ερεθίσματα και στην κλασική αντανάκλαση.

Ας επισημάνουμε ότι η διαταραχή αυτή συνήθως εμφανίζεται στην εφηβεία και εξελίσσεται σταδιακά. Η εκδήλωση της συμπτωματολογίας μπορεί να οφείλεται με ένα ποσοστό της τάξεως του 50% έως 70% σε κάποιο τραυματικό και στρεσογόνο γεγονός, ωστόσο όμως θα μπορούσε να οφείλεται και σε ένα ευχάριστο συμβάν που διατάραξε την μέχρι τότε ισορροπία στη ζωή του ατόμου. Για ένα 15% η διαταραχή αυτή επιδεινώνεται με την ηλικία και η κατάθλιψη αποτελεί μια επικίνδυνη επιπλοκή κάνοντας το άτομο να αποσύρεται απο το κοινωνικό πλαίσιο και να γίνεται δυσλειτουργικό.

Η εξέλιξη ωστόσο με θεραπεία είναι μεν χρόνια, αλλά το 90% των περιπτώσεων παρουσιάζει σημαντική βελτίωση. Σημαντικό ρόλο στην βελτίωση της πορείας της, παίζουν το ευνοϊκό και υποστηρικτικό κοινωνικό και οικογενειακό περιβάλλον και οι καλής ποιότητας διαπροσωπικές σχέσεις. Είναι σημαντική η έγκαιρη επίσκεψη σε ψυχολόγο για την άμεση έναρξη θεραπείας, γιατί έρευνες δέιχνουν ότι την έχουν προηγηθεί 14 -17 χρόνια µεταξύ της εµφάνισης της ΙΨΔ και της λήψης κατάλληλης θεραπείας από το άτοµο.

Κείμενο: Δρ. Αναστασία Κοτσοπούλου CPsychol AFBPsS,Ψυχολόγος, Διδάκτωρ του Πανεπιστημίου του Λονδίνου, Διευθύντρια του Σύγχρονου Κέντρου Υποστήριξης Εκπαίδευσης και Έρευνας.

Περισσότερα άρθρα στην ενότητα Ψυχολογική Υγεία

Αναζήτηση Γιατρού

Πείτε μας τη γνώμη σας

Εσείς παίρνετε πρωινό;

Ajax-indicator

ή Δείτε τα αποτελέσματα