ΙΑΤΡΙΚΗ ΓΩΝΙΑ
Featured_shutterstock_171528791

Ορισμός σακχαρώδη διαβήτη κύησης

Σακχαρώδης Διαβήτης Κύησης (ΣΔΚ) ορίζεται η διαταραχή του μεταβολισμού των υδατανθράκων με έναρξη ή πρώτη διάγνωση στην παρούσα κύηση. Πρακτικά, ο ορισμός αυτός μεταφράζεται σε αυξημένες τιμές γλυκόζης αίματος νηστείας ή/και μεταγευματικές. Μετά τον τοκετό οι τιμές γλυκόζης αίματος επιστρέφουν στα φυσιολογικά επίπεδα. Η διάγνωση του ΣΔΚ γίνεται συνήθως στο β΄μισό της εγκυμοσύνης και πρέπει να ξεχωρίζεται από το διαβήτη που εμφανίζεται στο α΄μισό και μπορεί να αναδεικνύει προϋπάρχουσες διαταραχές του μεταβολισμού του σακχάρου.

Συχνότητα εμφάνισης ΣΔΚ

Η συχνότητα εμφάνισης του ΣΔΚ κυμαίνεται στο 5%-10% του συνόλου των κυήσεων. Ο ρυθμός εμφάνισής του έχει αυξηθεί ραγδαία τα τελευταία χρόνια. Οι σημαντικότεροι παράγοντες κινδύνου για την εμφάνιση του  είναι:

  • Ηλικία της μητέρας άνω των 25 ετών.
  • Οικογενειακό ιστορικό σακχαρώδη διαβήτη σε συγγενείς α΄ βαθμού.
  • Αυξημένο σωματικό βάρος εγκύου (ΔΜΣ: Βάρος/(Ύψος)2 > 25 kg/m2).
  • Μακροσωμικό νεογνό (βαρύτερο από 4 κιλά) σε προηγούμενη κύηση.
  • Προηγούμενος ΣΔΚ (33-50% επανεμφάνιση)
  • Ιστορικό προϋπάρχουσας διαταραχής μεταβολισμού γλυκόζης (π.χ. τιμές γλυκόζης αίματος νηστείας πάνω από 100mg/dl πριν την εγκυμοσύνη).
  • Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών.
  • Ιστορικό ανεξήγητου ενδομήτριου θανάτου.
  • Ιστορικό παλίνδρομων κυήσεων.
  • Πολλαπλές κυήσεις.
  • Βάρος γέννησης μητέρας μεγαλύτερο των 4 κιλών ή μικρότερο των 2,7 κιλών.
  • Γλυκοζουρία
  • Χρήση κορτιζόνης
  • Αρτηριακή υπέρταση

Έλεγχος εμφάνισης ΣΔΚ

Ο ΣΔΚ αποτελεί μία νόσο που αφορά συνήθως στο 2ο και 3ο τρίμηνο της κύησης. Συνιστάται ο έλεγχος σε όλες τις εγκύους την 24η - 28η εβδομάδα κύησης, ενώ υπάρχουν οι προαναφερθέντες παράγοντες κινδύνου, πρέπει να διενεργείται νωρίτερα.

Ο τρόπος με τον οποίο ελέγχεται εξαρτάται από διάφορους παράγοντες και επιλέγεται από τον ιατρό. Η συνηθισμένη πρακτική, έως πρόσφατα, ήταν η διενέργεια της τρίωρης καμπύλης γλυκόζης των 100 γρ. Η νεώτερη πρόταση -μετά από δημοσίευση μεγάλης πολυκεντρικής μελέτης (HAPO Study) το 2010- είναι να γίνεται η δίωρη καμπύλη γλυκόζης των 75 γραμμαρίων, με μέτρηση γλυκόζης του αίματος στους χρόνους 0'-60'-120'. Σε αυτήν την καμπύλη οι ανώτατες φυσιολογικές τιμές γλυκόζης αίματος στους χρόνους 0΄-60΄-120΄ είναι αντίστοιχα: 92-180-153 mg/dl. Μία παθολογική τιμή αρκεί για την διάγνωση του ΣΔΚ.

ΣΔΚ και αυξημένο σωματικό βάρος

Μία υπέρβαρη έγκυος έχει διπλάσια πιθανότητα εμφάνισης ΣΔΚ σε σχέση με μία έγκυο που ξεκίνησε την εγκυμοσύνη της με φυσιολογικό σωματικό βάρος, ενώ μία νοσογόνος παχύσαρκη έγκυος έχει εννεαπλάσια πιθανότητα! Για παράδειγμα, μια γυναίκα ύψους 1.65 m θεωρείται υπέρβαρη αν το βάρος της ξεπερνάει τα 68 κιλά, παχύσαρκη αν υπερβαίνει τα 81 κιλά, ενώ νοσογόνος χαρακτηρίζεται η παχυσαρκία της, όταν αυτή θα έχει βάρος άνω των 108 κιλών. Σημειώνεται ότι αναφερόμαστε στο βάρος προ κύησης.

ΣΔΚ και ηλικία

Στις ηλικίες 30-35 ετών 10% περίπου εμφανίζουν την νόσο, ενώ από 35-40 το ποσοστό διπλασιάζεται (22%). Η επίπτωση της νόσου φτάνει το 32%, αν η έγκυος συλλάβει σε ηλικία μεγαλύτερη των 40 ετών.

Συνέπειες του ΣΔΚ

Οι επιπτώσεις του μη ρυθμισμένου ΣΔΚ, τόσο για την μητέρα όσο και για το παιδί είναι πολύ σοβαρές.

Όσον αφορά στη μητέρα, αυξάνεται σημαντικά η πιθανότητα πρόωρου τοκετού, προεκλαμψίας, υπέρτασης κατά τη διάρκεια της κύησης, προώρης γήρανσης πλακούντα, τραυματισμού κατά τη διάρκεια του τοκετού, καισαρικής τομής και αποβολής. Μακροπρόθεσμα, υπάρχει μεγάλη πιθανότητα (30-50%) επανεμφάνισης ΣΔΚ σε επόμενη κύηση καθώς και σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 στη μετέπειτα ζωή της.

Όσον αφορά στο έμβρυο, οι επιπτώσεις μπορούν να χωριστούν σε τρεις χρονικές κατηγορίες:

- Μέσα στην μήτρα της μητέρας

Η κυριότερη έκφραση της διαταραχής είναι η μακροσωμία του εμβρύου- η ταχύτερη δηλαδή ανάπτυξη του εμβρύου, με εναπόθεση αυξημένης ποσότητας υποδόριου λίπους. Ας τονιστεί εδώ ότι όσο καλύτερη η ρύθμιση των τιμών της γλυκόζης του αίματος της μητέρας, τόσο μικρότερη η πιθανότητα να παρουσιαστούν επιπλοκές στο κύημα.

Η αυξημένη προσφορά θρεπτικών ουσιών από την αρρύθμιστη μητέρα, προκαλεί εμβρυική ανάπτυξη ιδιαίτερα σε ιστούς που είναι ευαίσθητοι σε ινσουλίνη, όπως το ήπαρ, οι μύες, η καρδιά και το λίπος. Υπάρχει κίνδυνος αύξησης του όγκου του αμνιακού υγρού πάνω από το φυσιολογικό (υδράμνιο) αλλά και μείωσης του όγκου του αμνιακού υγρού (ολιγάμνιο).

Τελικά, το ένα τρίτο όλων των μαιευτικών επιπλοκών μπορεί να συσχετιστεί με την ύπαρξη ΣΔΚ.

- Πρώτες ώρες μετά τον τοκετό

Τα νεογνά που γεννήθηκαν από μητέρες με ΣΔΚ, σε σχέση με εκείνα των οποίων οι μητέρες δεν έπασχαν από ΣΔΚ, εμφανίζουν συχνότερα τις παρακάτω επιπλοκές:

  • Ίκτερος
  • Αναπνευστική δυσχέρεια.
  • Υπογλυκαιμία.
  • Χαμηλές τιμές ασβεστίου και μαγνησίου στο αίμα.

- Μακροχρόνιες επιδράσεις

Έχει προταθεί η θεωρία -και τα επιστημονικά δεδομένα φαίνεται να την υποστηρίζουν- ότι η αύξηση της παχυσαρκίας και της συχνότητας εμφάνισης σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 στην ενήλικη ζωη στις δυτικές κοινωνίες, προκαλείται εν μέρει από την έκθεση σε διαταραγμένο μεταβολισμό γλυκόζης στο ενδομήτριο περιβάλλον.

Αντιμετώπιση του ΣΔΚ

Η αποτελεσματική αντιμετώπιση του ΣΔΚ έχει τρείς βασικές συνιστώσες:

1.Διατροφική παρέμβαση

Η δίαιτα αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της αντιμετώπισης του ΣΔΚ. Κύριος στόχος είναι η επίτευξη των επιθυμητών επιπέδων γλυκόζης αίματος, παρέχοντας τις απαραίτητες θερμίδες για την συνιστώμενη αύξηση του βάρους και τα απαραίτητα μακρο και μικροθεπτικά συστατικά για τη διατήρηση του ενδομήτριου περιβάλλοντος στην καλύτερη δυνατή κατάσταση. Τα βασικά χαρακτηριστικά της διατροφής μιας εγκύου με ΣΔΚ είναι:

  • 3 κύρια γεύματα και 2-3 ενδιάμεσα, με αντίστοιχο καταμερισμό των υδατανθράκων.
  • Αποφυγή απλών υδατανθράκων (ζάχαρη, μέλι, χυμοί, αναψυκτικά, γλυκά).
  • Αυξημένη πρόσληψη διαιτητικών ινών (φρούτα, λαχανικά, δημητριακά ολικής άλεσης).
  • Περιορισμένη πρόσληψη λιπαρών τροφίμων (επιλογή άπαχων κρεάτων, ημιαποβουτυρωμένων γαλακτοκομικών, αποφυγή έτοιμων και συσκευασμένων τροφίμων και ορατού λίπους).

Κατά την πρόοδο της κύησης με την βοήθεια του γιατρού τους θα εκπαιδευτούν ώστε το βάρος των εγκύων  να συνάδει με την ορθή ανάπτυξη του εμβρύου.

2. Αυτοέλεγχος

Οι γυναίκες με ΣΔΚ πρέπει απαραιτήτως να κάνουν καθημερινά τουλάχιστον 4 μετρήσεις γλυκόζης αίματος. Το πρωί (νηστείας) και 1 ώρα μετά από κάθε κυρίως γεύμα. Εντατικοποίηση των μετρήσεων, όταν αυτό χρειαστεί, γίνεται με πρόσθετες μετρήσεις προ των γευμάτων. Αποδεκτές τιμές είναι χαμηλότερες από 90-95 mg/dl το πρωί και <130mg/dl 1 ώρα μετά το φαγητό. Ανάλογα με την βαρύτητα της νόσου ή την ύπαρξη επιπλοκών στο έμβρυο (πχ αυξημένο αμνιακό υγρό) τα όρια μπορεί να γίνουν αυστηρότερα.

Οι μετρήσεις γίνονται πλέον πολύ εύκολα με τους φορητούς μετρητές σακχάρου που υπάρχουν στο εμπόριο.

Είναι πολύ σημαντικό να τονιστεί το γεγονός ότι η ακρίβεια των μετρητών που χρησιμοποιούνται στον αυτοέλεγχο δεν έχουν την ίδια ακρίβεια και επαναληψιμότητα με τη μέτρηση του εργαστηρίου. Υπάρχουν επίσης, σημαντικές διαφορές στην ποιότητα των μετρητών που κυκλοφορούν στο εμπόριο. Η μέτρηση επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, όπως ο αιματοκρίτης, η χρήση άλλων φαρμάκων, η τήρηση ορθής συμπεριφοράς στη μέτρηση (καθαρά χέρια, επάρκεια δείγματος) κ.α. Είναι ευθύνη του γιατρού να κατευθύνει την έγκυο στην ορθή επιλογή μετρητή και την κατάλληλη αξιολόγηση των μετρήσεων.

3. Ινσουλίνη

Αν αποτύχει διαιτητική παρέμβαση στον έλεγχο του ΣΔΚ τότε ξεκινάει η θεραπεία με ινσουλίνη. Η επιλογή του είδους της ινσουλίνης και της δοσολογίας της, απαιτεί διαβητολόγο με εμπειρία στο ΣΔΚ. Υπό διερεύνηση είναι και η χρήση αντιδιαβητικών δισκίων.

Το σάκχαρο στην κύηση μπορεί να αντιμετωπισθεί έτσι ώστε το νεογνό να μην διαφέρει σημαντικά από εκείνα που γεννήθηκαν από υγιείς μητέρες. Απαραίτητη προϋπόθεση είναι η έγκαιρη διάγνωση (καίριος ο ρόλος του μαιευτήρα) και η σωστή συνεργασία μητέρας και ιατρού.

Κείμενο : Dr. med Εμμανουήλ Σουβατζόγλου, Ενδοκρινολογος Διαβητολογος, Διδακτωρ Πανεπιστημίου Aachen

Περισσότερα άρθρα στην ενότητα Ιατρική Γωνιά

Αναζήτηση Γιατρού

Πείτε μας τη γνώμη σας

Φθινόπωρο. Τι σημαίνει για εσάς;

Ajax-indicator

ή Δείτε τα αποτελέσματα