ΙΑΤΡΙΚΗ ΓΩΝΙΑ
Featured_shutterstock_174191162

Στις μέρες μας ο αριθμός των γυναικών σε εμμηνόπαυση αυξάνεται συνεχώς εξαιτίας της συνεχούς αύξησης του μέσου όρου ζωής τους. Τα εμμηνοπαυσιακά προβλήματα είναι ιατρικά και κοινωνικά θέματα και συχνά αναφέρεται σε αυτά ο Τύπος, αλλά ενδιαφέρουν και τους ειδικούς.. Οι γυναίκες σήμερα, θέλουν να είναι όσο γίνεται πιο καλά ενημερωμένες πάνω στην αντιμετώπιση του προβλήματος και ζητούν ιατρική βοήθεια και συμβουλή. Στο άρθρο αυτό γίνεται μια ανασκόπηση των αλλαγών που παρατηρούνται στη φυσιολογία του γυναικείου οργανισμού, των ορμονικών μεταβολών και των τρόπων με τους οποίους οι ειδικοί μπορούν να  προσεγγίσουν το πρόβλημα.

Ορισμός και Ενδοκρινολογία του φαινομένου

Ο όρος κλιμακτήριος, χρησιμοποιείται για να ορισθεί η περίοδος εκείνη κατά την οποία αρχίζει η μείωση της ωοθηκικής δραστηριότητας και φθάνει στον τερματισμό της. Η περίοδος αυτή ξεκινάει στο 35ο έτος και φτάνει μέχρι το 55ο έτος της γυναίκας.Ο όρος εμμηνόπαυση σημαίνει το οριστικό σταμάτημα της περιόδου. Στην Ελλάδα η μέση ηλικία είναι τα 52 χρόνια.

Η μετάβαση από την αναπαραγωγική στην μη-αναπαραγωγική φάση της ζωής μιας γυναίκας δεν είναι απαραίτητα ούτε απότομη, ούτε ομαλή. Πολλές γυναίκες παρουσιάζουν συμπτώματα για αρκετά χρόνια πριν.Η εμμηνόπαυση δημιουργεί πολλές φορές άγχος, γι’αυτό και απαιτείται ολοκληρωμένη πληροφόρηση και συστηματική ψυχολογική και ιατρική υποστήριξη.

Το φαινόμενο αυτό χαρακτηρίζεται από τη σημαντική μείωση της οιστραδιόλης(E2) αλλά και την αύξηση των γοναδοτροπινών, ως αποτέλεσμα της ωοθηκικής ανεπάρκειας. Συνέπεια αυτής της μείωσης είναι η εμφάνιση οστεοπόρωσης ή καρδιαγγειακών παθήσεων καθώς και αγγειοκινητικών διαταραχών. Η εμμηνόπαυση προκύπτει από την ‘εξαφάνιση’ των ωοθυλακίων. Τα ωοκύτταρα είναι 6 εκατομμύρια κατά την ενδομήτρια ζωή των θήλεων, μειώνονται σε ένα εκατομμύριο στη γέννηση και δεν είναι παρά 400.000 στην αρχή της εμμήνου ρύσεως. Κατά τη διάρκεια του γεννητικού κύκλου, τα ωοθυλάκια παράγουν Ε2 η οποία ανήκει στα οιστρογόνα. Αυτά είναι τα κύρια οιστρογόνα. Η χορήγηση οιστρογόνων ‘ανακουφίζει’ από τα συμπτώματα της εμμηνόπαυσης και προστατεύει από την οστεοπόρωση και τις καρδιαγγειακές παθήσεις, αν και ενοχοποιούνται για καρκίνο της μήτρας και της χοληδόχου κύστης. Η προσθήκη προγεσταγόνου (progestin) μειώνει αυτόν τον κίνδυνο. Επίσης, αντιφατικές μελέτες αναφέρονται στην εμφάνιση καρκίνου του μαστού. Παρ’ όλα αυτά, τα οφέλη από την ορμονική θεραπεία υποκατάστασης είναι πολύ πιο σημαντικά από τους κινδύνους.

Συμπτώματα της εμμηνόπαυσης.

Συμπτώματα καύσου και ιδρώτα, ατροφία των γεννητικών οργάνων, κακή σεξουαλική λειτουργία, αλλαγές στο δέρμα και ψυχοσωματικά συμπτώματα, τα οποία προκαλούνται από την έλλειψη οιστρογόνων, επηρεάζουν την ποιότητα ζωής της γυναίκας. Παρά το ότι τα συμπτώματα αυτά δεν απειλούν τη ζωή της γυναίκας, της προκαλούν άγχος και την ενοχλούν σε σημείο που να την κάνουν να αναζητήσει ιατρική βοήθεια. Δεν έχει διευκρινισθεί ο ακριβής μηχανισμός για τα αγγειοκινητικά συμπτώματα. Οι αϋπνίες, μπορεί να προέρχονται από τις αγγειοκινητικές διαταραχές, αν και η έλλειψη οιστρογόνων τις προκαλεί έτσι κι αλλιώς. Η κατάθλιψη και το άγχος προκαλούνται εν μέρει από την αϋπνία. Όλα τα παραπάνω συμπτώματα μπορεί να εξαλειφθούν από την ορμονική θεραπεία υποκατάστασης.

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ

Α. Ορμονική θεραπεία υποκατάστασης(HRT)

Yπάρχουν τρία θεραπευτικά πρωτόκολλα HRT:

  1. Μόνο οιστρογόνα.
  2. Οιστρογόνα και κυκλικά προγεσταγόνα.
  3. Συνεχής χορήγηση οιστρογόνων και συνεχιζόμενη χορήγηση προγεσταγόνων. Επιπλέον, χορηγούνται ανδρογόνα με αυξανόμενη συχνότητα. Στα περισσότερα πρωτόκολλα, προτιμάται η χορήγηση από το στόμα. Σε όλα παρατηρούνται προβλήματα θεραπείας και βέβαια, κανένα από αυτά δεν είναι απόλυτα κατάλληλο. Το σημαντικό για την επιτυχία της HRT είναι η ευελιξία και η εξατομίκευση της θεραπείας, ώστε να ικανοποιήσει τη γυναίκα το περισσότερο δυνατό και να διατηρήσει τα οιστρογόνα της σε ένα ανεκτό επίπεδο.

Οφέλη της ορμονικής θεραπείας υποκατάστασης

Πρόληψη καρδιαγγειακών παθήσεων

Η καρδιαγγειακή προστασία που προσφέρουν τα οιστρογόνα, κάνει την HRT επιτακτική. Η προστασία αυτή περιλαμβάνει:

  1. Μείωση της χαμηλής πυκνότητας λιποπρωτεϊνης(LDL)
  2. Μείωση της πίεσης του αίματος.
  3. Αντιοξειδωτική επίδραση στην LDL
  4. Αύξηση της υψηλής πυκνότητας λιποπρωτείνης(HDL)
  5. Μείωση των επιπέδων της ινσουλίνης στον ορό.
  6. Αγγειοδιαστολή των στεφανιαίων αρτηριών

Παρά το ότι κλινικές δοκιμές δεν έχουν επιβεβαιώσει αυτούς τους συσχετισμούς, παρατηρήσεις σε μελέτες προτείνουν ότι η HRT προσφέρει σημαντική προστασία, από τις καρδιαγγειακές παθήσεις.

Πρόληψη της οστεοπόρωσης.

Η HRT προσφέρει ικανοποιητική προστασία για την οστεοπόρωση και είναι συχνή θεραπευτική προτίμηση σε τέτοια προβλήματα. Η διατήρηση της οστικής πυκνότητας απαιτεί, συνεχή θεραπεία HRT, γιατί η προστασία σε κατάγματα χάνεται, αν σταματήσει.

Κίνδυνοι από την HRT μετά τη θεραπεία.

Καρκίνος του ενδομητρίου

Σε γυναίκες με λειτουργικό ενδομήτριο, παρατεταμένη θεραπεία με οιστρογόνα χωρίς την προσθήκη προγεσταγόνου, μπορεί να προκαλέσει ενδομήτρια υπερπλασία και αδενοκαρκίνωμα. Το πρόβλημα της ενδομητρικής υπερπλασίας που προκαλείται από τη θεραπεία με οιστρογόνα, αποφεύγεται με την προσθήκη προγεσταγόνου.Η προγεστερόνη απενεργοποιεί, τον υποδοχέα των οιστρογόνων, προστατεύει από τον καρκίνο του ενδομητρίου, κατά τρόπο εξαρτώμενο από τις δόσεις και τη διάρκεια της θεραπείας, αυξάνει την προστασία από την οστεοπόρωση και δρα ως καταπραϋντικό του κεντρικού νευρικού συστήματος.

Παθήσεις της χοληδόχου κύστης

Υπάρχει μία μικρή αύξηση σε παθήσεις της χοληδόχου κύστης και στην εμφάνιση πετρών.

Καρκίνος του στήθους

Παρά τις πολλές επιδημιολογικές μελέτες σχετικά με αυτό το θέμα, δεν είναι σίγουρο αν τα οιστρογόνα μπορεί να προκαλέσουν καρκίνο του μαστού. Ο κίνδυνος υπολογίζεται σε 1,322 για τις γυναίκες που κάνουν θεραπεία για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Β. Τιμπολόνη(Tibolone)

Η τιμπολόνη είναι ένα συνθετικό στερεοειδές με μικρή ορμονική δράση (οιστρογονική, προγεστερογονική και ήπια ανδρογονική). Χρησιμοποιείται για ανακούφιση από συμπτώματα οφειλόμενα σε φυσική ή χειρουργική εμμηνόπαυση, καθώς και πρόληψη μετεμμηνοπαυσικής οστεοπόρωσης.

Γ. Εκλεκτικοί τροποποιητές των οιστρογονικών υποδοχέων (Selectine Estrogen Receptor Modifiers)

Λόγω των κινδύνων με τη μέχρι τώρα εφαρμογή των θεραπετικών πρωτοκόλλων, οι έρευνες στράφηκαν σε ουσίες που μοιάζουν με τα οιστρογόνα, τα αντι-οιστρογόνα, τα οποία φαίνεται ότι έχουν συναγωνιστική δράση με τα οιστρογόνα σε μερικούς ιστούς και ανταγωνιστική σε άλλους. Η επίδρασή τους ασκείται μέσω του υποδοχέα των οιστρογόνων και έτσι ονομάστηκαν εκλεκτικοί τροποποιητές των οιστρογονικών υποδοχέων ή Selective Estrogen Receptor Modifiers (SERMs). Δρούν μέσω της ένωσής τους με τον υποδοχέα των οιστρογόνων και τον τροποποιούν έτσι, ώστε να συνδέεται με τα οιστρογόνα ή να έχει αναταγωνιστικές ιδιότητες ως προς αυτά.

Χωρίζονται σε τρεις ομάδες ανάλογα με τον χημικό τους τύπο:

1)       Τριφαινυλαιθυλένια (χλωριφαίνη, ταμοξιφαίνη, δρολοξιφαίνη, ιδιοξιφαίνη, τορεμιφαίνη)

2)       Βενζοθειαφάνια (ραλοξιφαίνη)

3)       Βενζοπυρένια

Η ταμοξιφαίνη, η οποία ανακαλύφθηκε πριν από 40 χρόνια, προοριζόνταν να χρησιμοποιηθεί αρχικά ως αντισυλληπτικό. Αργότερα, όταν διαπιστώθηκε ότι ενισχύει τη γονιμότητα, η έρευνα στράφηκε στην εφαρμογή της στον καρκίνο του μαστού.

Η ραλοξιφαίνη προέρχεται από την τροποποίηση ενός από τους μεταβολίτες της ταμοξιφαίνης και μελετήθηκε αρχικά σε σειρές καρκινικών κυττάρων του μαστού για να χρησιμοποιηθεί ως αντι-οιστρογόνο. Πειράματα έδειξαν ότι αυξάνει την οστική πυκνότητα και αναστέλλει την οστική απορρόφηση. Η ραλοξιφαίνη θα μπορούσε να προστατέψει τισ γυναίκες από τη στεφανιαία νόσο, τον καρκίνο του μαστού και την οστεοπόρωση, έχοντας παράλληλα τα πλεονεκτήματα της HRT.

Κείμενο : Νικηφόρος Κλήμης, Χειρούργος, Μαιευτήρας, Γυναικολόγος, Διδάκτωρ της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Από το βιβλίο του ¨Εμμηνόπαυση : Μείνετε νέες με φυσικούς και άλλους τρόπους¨. Εκδόσεις Ψύχαλος 2012.

Περισσότερα άρθρα στην ενότητα Ιατρική Γωνιά

Σχετικά Άρθρα

Αναζήτηση Γιατρού

Πείτε μας τη γνώμη σας

Προστατεύω τον εαυτό μου .. τι σημαίνει αυτό για τις ημέρες που διανύουμε;

Ajax-indicator

ή Δείτε τα αποτελέσματα